Audioreview.nl

Albumrecensie Annemieke Spoelstra - Toccare

"Waar woorden tekort schieten spreekt de muziek" (Hans Christian Andersen)

Zo nu en dan kom je in aanraking met een cd waarvan je denkt "wat jammer dat ik deze pas nu hoor." Voor mij ligt de cd 'Toccare' van de Nederlands Amerikaanse pianiste Annemieke Spoelstra en dat is er zo één. Deze cd is door haar in 2009 opgenomen en in eigen beheer uitgegeven en zeer de moeite waard.

Helaas ontbreekt een tekstboekje met meer informatie over de muziek, de uitvoerende, en de opname. Zelf ben ik altijd bijzonder geïnteresseerd in hoe een artiest zijn of haar muziek uitkiest. De muziek gaat vaak voor mij dan nog meer leven. Voor musici die aan de top staan, denk aan bijvoorbeeld Brendel, Janine Jansen, Mutter, Van Zweden, Volodos, is het uitbrengen van een cd de normaalste gang van zaken. Voor degenen daaronder valt het sinds jaar en dag niet mee hun muziek buiten de concertzalen of huiskamers aan het grote publiek te laten horen. Vaak rest niets anders dan het in eigen beheer uitbrengen van een cd. Een dergelijk project brengt aanzienlijke kosten met zich mee en houdt voor de musicus ook een zeker (financieel) risico in.

Waarom brengt hij of zij dan toch een cd uit en hoe wordt beslist welke muziek uiteindelijk wordt opgenomen. De uitvoerende musicus kan als geen ander antwoord op deze en andere vragen geven. Voor deze recensie heb ik de stoute schoenen aangetrokken en Annemieke per email een paar vragen voorgelegd en haar antwoorden in onderstaande tekst verwerkt.

De pianiste

Annemieke Spoelstra studeerde aan het conservatorium te Zwolle klassiek piano bij Rudy de Heus en behaalde daar de diploma's Docerend en Uitvoerend Musicus.

Zij won de eerste prijs Jong Muziektalent Nederland voor begeleidend pianist, en de Vriendenprijs van het Zwols conservatorium. In 2001 was zij een van de finalisten op het Nadia & Lily Boulanger concours (Parijs) met sopraan Maaike Poorthuis.

Sinds 2004 woont en werkt zij in de Verenigde Staten en treedt zij op als solist in recitals, en als duo met klarinettiste Elizabeth LeBlanc. In de periode 2004 - 2006 was Spoelstra staff accompanist aan het Boston Conservatory. Ook maakt Spoelstra met klarinettiste Elizabeth LeBlanc en fagottiste Rachael Elliott deel uit van het Heliand Trio. Van 2004 - 2008 maakte zij deel uit van het Vermont Contemporary Music Ensemble.

Naast haar werk als pianiste is zij als docent (coorperative artist) verbonden aan het Saint Michael's College in Colchester, en heeft ze een privé praktijk. Op het Saint Michael's is zij pianist bij de Saint Michael's College chorale, waar zij nauw samenwerkt met dirigent Nathaniel Lew.

De laatste jaren trad zij solo maar ook met anderen onder meer in Nederland, België, Zwitserland, Italië, de Verenigde Staten, Duitsland, Frankrijk, en Polen op.

Het album

De titel 'Toccare' is afkomstig uit het Latijn en komt neer op aanraken (denk aan het Franse woord toucher en het Spaanse tocar) of vrij vertaald 'spelen' in dit geval piano spelen. De cd is aan haar ouders en zussen maar ook aan haar coach Tan Crone opgedragen, wiens laatste woorden tegen Annemieke waren "Blijven spelen. Altijd." Gelukkig voor ons doet ze dat ook. Niet alleen in concertzalen maar nu ook in de eigen huiskamer.

Het album waar ik met veel plezier naar heb geluisterd bevat bekend werk van onder andere Schubert, Bach, en Chopin maar ook twee etudes van de niet zo bekende Russische componist, Bortkiewicz. Ondanks het feit dat hij 74 composities (naast een groot aantal pianostukken componeerde hij ook verschillende liederen, en een tweetal symfonieën) op zijn naam heeft staan, wordt zijn muziek zelden uitgevoerd; er is dan ook maar een beperkt aantal cd's met zijn werk verkrijgbaar. Slechts pianisten als Klaas Trapman (Nederlands Muziek Instituut), Nadejda Vlaeva (Music & Arts), en Stephen Coombs (Hyperion) hebben recentelijk nog werk van Bortkiewicz opgenomen. Wie in de muziek van deze Rus is geïnteresseerd kan terecht bij het Nederlands Muziek Instituut dat zijn volledige pianomuziek op cd uitbrengt.

Zoals uit de namen van de componisten blijkt, bevat deze cd naast werk van Bach ook muziek van verschillende romantische componisten. Ik vind dit een verrassende keuze. Ook voor deze uitvoerende is Bach het begin van veel muziek. De fuga in de toccata waar de cd mee begint, klinkt aldus Annemieke "voor mij als de zee". Om te vervolgen "alle stukken op de cd 'passen' wat betreft de opeenvolging van de toonsoorten. De Bortkiewicz is een hommage aan mijn conservatorium leraar, Rudy de Heus. Hij kwam altijd met onverwachte ideeën voor stukken. Op de cd is de balans tussen kortere en lange werken belangrijk. De Schubert sonate is voor mij als een liedcyclus. Lang, maar met veel karaktertrekken."

De opname

Annemieke heeft voor haar debuut-cd gezocht naar contrast in dynamiek, kleur, tempi, karakter, toonsoorten, met stukken die zij graag speelt. Dat dit is gelukt is te danken aan de vleugel waarop zij speelt en aan de gekozen opnametechniek. De vleugel is een Steinway uit 1920. Dit is een bewuste keuze geweest. "De aanslag gaf de doorslag om dit instrument te gebruiken. En de 'kleurdoos'.

De vleugel heeft een gevoelig karakter net als mijn vleugel, een Ibach uit 1920." Luisterend naar de cd wordt je direct in de muziek gezogen. Ook bij deze cd luister ik live naar een recital in mijn woonkamer en niet naar een paar luidsprekers waar wat muziek uitkomt. Er is op deze opname nauwelijks editing toegepast om de eenvoudige reden dat "de muziek het resultaat moet zijn zoals ik de muziek in een concert zou spelen. Ik wil klinken, zoals men mij live zal horen." Dat dit gelukt is, kunt u hieronder lezen.

Het luisteren

Het eerste nummer is zoals gezegd een toccata van Bach, en wordt gevolgd door een prachtige sonate van Schubert. Aan het einde van zijn leven componeerde Schubert drie pianosonates, te weten D 958, D 959, en D 960. Op 'Toccare' is slechts de sonate in A (D 959) opgenomen; dit stuk vraagt veel van een pianist. Het werk is zeer lang met als gevolg dat de aandacht van de pianist niet mag verslappen. Ook grote pianisten als Brendel, Lupu, Perahia, en Schnabel hebben deze sonate meerdere keren uitgevoerd en op cd opgenomen. En nu is er dan de uitvoering van Annemieke Spoelstra. De noten die Schubert aan het papier toevertrouwde komen volledig tot zijn recht. Wat een genot is het om in mijn luisterstoel te zitten en Schubert in de huiskamer aan het woord te laten.

Daarna is het woord aan Bortkiewicz. De etudes van Bortkiewicz worden zo fraai gespeeld dat het jammer is dat niet alle tien etudes op deze cd staan. Misschien kan dat op de volgende cd worden goed gemaakt. Na de laatste tonen is het wachten op het applaus. De cd is een studio opname en dus blijft het welverdiende applaus uit. Gelukkig staan er op de cd nog twee stukken van Chopin en als uitsmijter een 'intermezzo' van Brahms. Chopin werd gekozen omdat het "aan gezang doet denken en de lichtere passages in de fantasie passen bij de snelle Bortkiewicz etude".

De Fantasie-impromptu van Chopin is één van mijn favoriete pianostukken. Een impromptu is een muziekstuk dat improvisatorische elementen bevat en vaak ook een vrije vorm heeft. Het tekent de pianiste Spoelstra dat zij juist dit stuk hier heeft opgenomen. Het is bepaald niet één van de gemakkelijkste pianostukken. Naast een goede ritmische beheersing heb je namelijk ook een goede techniek nodig om dit stuk tot een goed einde te brengen. Met dit stuk bewijst zij een grote pianiste te zijn. Na haar uitvoering heb ik de oudere opnames van Rubinstein uit 1964 en van Horowitz (1989) er bij gepakt en beluisterd. Voor mij de twee beste uitvoeringen aller tijden. Wat direct opvalt is het grote verschil in tempo. Horowitz heeft er flink de vaart in en is ruim een minuut sneller als Rubinstein en Spoelstra. Dit langzamere tempo van Spoelstra is in zijn geheel niet storend en zal voor velen zelfs aangenamer zijn dan het hoge tempo van Horowitz. Op dit soort luistermomenten komen mooie herinneringen aan thuis boven. Ik hoor Annemieke spelen en zie mijn moeder. Dit en het mooie pianospel en de uitgebalanceerde muziekkeuze is voor mij voldoende reden om deze cd bij alle liefhebbers van pianomuziek van harte aan te bevelen.

Ook de twee volgende stukken zijn meer dan de moeite waard. De reden om te eindigen met Brahms is een hele simpele maar wel één die hout snijdt. "Ik houd gewoon van dat stuk en wilde daarmee afsluiten". Dat de koek na 66 minuten op is, neem ik maar op de koop toe. Laten we hopen dat het niet bij deze debuut-cd blijft.

Tot slot twee opmerkingen. De muziek op de cd is het meer dan waard om als recital te worden uitgevoerd. Om langer te kunnen genieten van deze grote pianiste en romantische pianomuziek mag dit recital wat mij betreft dan worden uitgebreid met een paar werken van bijvoorbeeld Rachmaninoff (bijvoorbeeld een sonate of zijn vocalise), Medtner, Albeniz, en Dukas (L'Apprenti sorcier wat mij betreft). Deze recensie had ik niet kunnen schrijven zonder de welwillende medewerking van de zussen Spoelstra, die ik dan ook hierbij wil bedanken voor de hulp en de mooie cd.

Waar is deze cd te koop

De cd is rechtstreeks bij de pianiste en bij haar zus in Nederland te bestellen. Wilt u deze mooie, en bijzondere debuut-cd bestellen stuur dan een email naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of kijk op de website www.annemiekespoelstra.com voor meer informatie.

Hier kunt u ook lezen wanneer Annemieke weer optreedt. Helaas voor ons is dit meestal in haar tweede vaderland, de Verenigde Staten. Wie net als ik van het pianospel van Spoelstra wilt genieten, koopt de cd. Voor het geld, € 19,--, hoeft u het niet te laten. Mijn recensie eindig ik waarmee ik begon "het is nu aan de muziek om te spreken".

Album info

Uitvoerende: Annemieke Spoelstra
Album: Toccare
Jaar: 2009
Track list: Bach, Toccata in E (BWV 914); Schubert, Sonata in A (D 959); Bortkiewicz, Etude in F, opus 15 no. 9; Bortkiewicz, Etude in G, opus 15 no. 6; Chopin, Fantasie- impromptus in C, opus 66; Chopin, Nocturne in F, opus 48 no. 7; Brahms, Intermezzo in A, opus 118, no. 2.
Website: www.annemiekespoelstra.com 

© De foto's in deze albumrecensie zijn afkomstig van www.annemiekespoelstra.com